Ακενατόν: ο αιρετικός Φαραώ

Ο Ακενατόν και η οικογένειά του λατρεύουν τον ηλιακό δίσκο
Ο Ακενατόν και η οικογένειά του λατρεύουν τον ηλιακό δίσκο

Ο Φαραώ Ακενατόν κυβέρνησε την Αίγυπτο κατά τη διάρκεια της 18ης δυναστείας και είναι ένας ηγέτης της αρχαίας Αιγύπτου για τον οποίο έχουν γραφεί πάρα πολλά κείμενα. Η κακοφημία του οφείλεται στη θρησκευτική του αναθεώρηση κατά την οποία αντικατέστησε το πλούσιο πάνθεον των θεών της Αιγύπτου με τον «Ατόν (ή Ατέν)» δηλαδή «ο ηλιακός δίσκος, από τον οποίο γεννάται το φως της ημέρας».

Ωστόσο, παρά αυτήν τη μεταθανάτια φήμη, ο Ακενατόν δεν ήταν σημαντικός βασιλιάς λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος της αιγυπτιακής ιστορίας και κυβέρνησε για μόλις 17 χρόνια (1350-34 π.Χ.). Αυτή η περίοδος της αιγυπτιακής ιστορίας είναι γνωστή ως η περίοδος της Αμάρνας, που ονομάστηκε έτσι από τη νέα πρωτεύουσα κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, την Τελ ελ-Αμάρνα στη Μέση Αίγυπτο.

Καθ 'όλη τη σύγχρονη εποχή, αναφέρεται ως ο πρώτος μονοθεϊστής στον κόσμο, ένας ειρηνιστής και ένας αιρετικός βασιλιάς. Επιπλέον, έχει συγκριθεί με τον Μωυσή, τον Μαρτίνο Λούθηρο, τον Όλιβερ Κρόμγουελ, τον Αδόλφο Χίτλερ, τον Στάλιν και τον Χριστό. Η επιφανής Αιγυπτιολόγος, η Μάργκαρετ Μάρεϊ σχολίασε το 1949, "Για την περίοδο της Τελ ελ-Αμάρνα έχουν γραφτεί περισσότερες ανοησίες  από ότι για οποιαδήποτε άλλη περίοδο στην αιγυπτιακή ιστορία. Στην περίπτωση του Ακενατόν, τα γεγονότα δεν φέρουν την κατασκευή που συχνά τους επιβάλλεται".

Οι τόσες πολλές θεωρίες αφθονούν για αυτόν τον βασιλιά λόγω της έλλειψης απτών αρχαιολογικών στοιχείων για τη βασιλεία του και για αυτό το γεγονός μπορούμε να ευχαριστήσουμε τους ίδιους τους αρχαίους Αιγύπτιους. Μετά τη βασιλεία του, οι σύγχρονοι του Ακενατόν προσπάθησαν να διαγράψουν την ύπαρξή του από την ιστορία. Το όνομά του διαγράφηκε από τα μνημεία και τους ναούς του, η πόλη του καταστράφηκε και οι πέτρες της επαναχρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό.

Ποιος ήταν λοιπόν ο Ακενατόν; Ειρηνικός, θρησκευτικός ακτιβιστής ή αιρετικός;


Ο Ακενατόν ήταν ο δεύτερος γιος του Αμένωφι Γ΄ (εξελληνισμένο όνομα του Αμενχοτέπ) και της βασίλισσας Tiye. Γεννήθηκε με το όνομα Αμένωφις, το οποίο άλλαξε κατά τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του σε Ακενατόν, προς τιμήν του θεού του, του Ατέν.

Ως δευτερότοκος γιος, ο νεαρός Αμένωφις δεν αναμενόταν ποτέ να γίνει βασιλιάς, αλλά ο μεγαλύτερος αδερφός του Τούθμωσις πέθανε αφήνοντας τον ως τον μοναδικό κληρονόμο του θρόνου.

Η βασίλισσα Νεφερτίτη στο διάσημο πορτραίτο της που βρέθηκε στην Αμάρνα, στην οικία του γλύπτη Τούθμωση.
Η βασίλισσα Νεφερτίτη, 
το διάσημο πορτραίτο της
που βρέθηκε στην Αμάρνα,
στην οικία του γλύπτη Τούθμωση.
By Philip Pikart - Own work,
CC BY-SA 3.0
Λίγο πριν στεφθεί ως Αμενχοτέπ Δ΄, παντρεύτηκε μια άγνωστη γυναίκα με το όνομα Νεφερτίτη. Η καταγωγή της είναι ένα από τα πολλά πράγματα για την περίοδο της Αμάρνας που συζητείται έντονα από τους επιστήμονες. Μια σημαντική θεωρία είναι ότι ήταν ξαδέρφη του Αμενχοτέπ Δ΄. Ο πατέρας της πιστεύεται ότι είναι ο Άυ, ο αδελφός της βασίλισσας Tiye και ο βασιλιάς που που πήρε την εξουσία μετά τον Τουταγχαμών.

Μαζί έκαναν έξι παιδιά, όλα κορίτσια: Μεριτατέν, Μεκετατέν, Ανκεζεναμούν (η μελλοντική σύζυγος του Τουταγχαμών), Νεφερνεφερουατέν, Νεφερνεφερούρε και Σετεπένρε.

Ωστόσο, η Νεφερτίτη δεν ήταν η μόνη σύζυγος του Ακενατόν και τα στοιχεία δείχνουν ότι είχε τουλάχιστον τέσσερις συζύγους: την Νεφερτίτη, την Κίγια (η μητέρα του Τουταγχαμών), την Ταντουκίπα, μια Βαβυλώνια πριγκίπισσα, και την κόρη του Ανκεζεναμούν, η οποία αργότερα παντρεύτηκε τους Σμενκαρέ και Τουταγχαμών.

Δεν υπήρχε τίποτα το αξιοσημείωτο για τον Αμενχοτέπ πριν γίνει βασιλιάς - τίποτα που να υποδηλώνει ότι θα απέρριπτε εντελώς την παραδοσιακή θρησκεία και τον πολιτισμό. Μεγάλωσε στη Μέμφις και μέσα στην παραδοσιακή θρησκευτική κουλτούρα η οποία περιείχε ένα πλούσιο πάνθεον θεών. Ωστόσο, όταν έγινε βασιλιάς, ο Αμενχοτέπ Δ΄ (Ακενατόν) εγκατέλειψε όλες αυτές τις θεότητες, αντικαθιστώντας τους με τον Ατόν- τον ηλιακό δίσκο.

Ο Ατόν, ωστόσο, δεν ήταν νέος θεός. Ο Ατόν ήταν ήδη μέρος του παραδοσιακού αιγυπτιακού πάνθεου και υπάρχουν γραπτά για αυτόν ήδη από τη δωδέκατη δυναστεία (1991 - 1782 π.Χ.).

Ο Ατόν παραδοσιακά απεικονιζόταν ως άντρας με το κεφάλι ενός γερακιού να περιβάλλεται από έναν ηλιακό δίσκο, παρόμοιο με τις εικόνες του Ρα. Ο Ακενατόν απέρριψε αυτές τις εικόνες και απεικόνισε τον θεό ως ηλιακό δίσκο με τις ακτίνες του ήλιου να κατευθύνονται προς την βασιλική οικογένεια.

Ωστόσο, ακόμη και αυτή η εικόνα δεν είναι καινούργια και απεικονίζεται σε στήλο στη Γκίζα (1453-1419 π.Χ.). Δεν ήταν καν ο Ακενατόν αυτός που ξεκίνησε τη λατρεία της θεότητας. Αυτό ξεκίνησε από τον πατέρα του Αμένωφι Γ΄, στο πλαίσιο μιας εκστρατείας για τον περιορισμό της συνεχώς αυξανόμενης εξουσίας του ιερατείου του Άμων που βρισκόταν στο ναό του Καρνάκ. Ο Ακενατόν απλώς συνέχισε το έργο του πατέρα του, αλλά με περισσότερη ένταση.

Πολλοί σύγχρονοι συγγραφείς πιστεύουν ότι η θρησκεία του Ακενατόν ήταν μονοθεϊστική, αλλά αυτό δεν φαίνεται να ισχύει. Μία από τις πρώτες πράξεις του Ακενατόν αφού έγινε βασιλιάς ήταν, το τρίτο έτος, να γράψει το όνομα του Ατόν σε Βασιλική δέλτο.

Αυτό παρουσίασε το θεϊκό όνομα ως μέρος ενός βασιλικού τίτλου και ο Ατόν έλαβε επίσης βασιλικά χρόνια που ήταν ίδια με αυτά του βασιλιά. Ο βασιλιάς και ο θεός ήταν συνεπώς αλληλένδετοι σε ένα βαθμό.

Θα μπορούσε να τεθεί υπό συζήτηση το αν ο Ακενατόν ανέβαζε τη θέση του σε αυτην ενός θεού, ή μείωνε τη θέση του θεού σε εκείνη του βασιλιά. Είτε έτσι είτε αλλιώς, ήταν ίσοι.

Αυτή η ισότητα τονίστηκε περαιτέρω με τον έλεγχο του Ακενατόν πάνω στην προσωπική θρησκεία του αιγυπτιακού λαού. Οι μόνοι άνθρωποι που μπορούσαν να λατρεύουν άμεσα τον Άτον ήταν η βασιλική οικογένεια. Ποιος θα συνομιλούσε με τον Άτον για λογαριασμό τους; Αυτό υποδηλώνει ότι στην πραγματικότητα υπήρχαν δύο θεοί ίσης αξίας - ο Ακενατόν και ο Ατόν.

Δεν ήταν παρά το έννατο έτος της βασιλείας του που ο θρησκευτικός φανατισμός του Ακεναυόν έφτασε στα άκρα. Έκλεισε όλους τους άλλους ναούς στην Αίγυπτο και έστρεψε όλα τα έσοδά τους στους ναούς του Ατόν στην Τελ ελ-Αμάρνα. Μερικά χρόνια αργότερα ξεκίνησε μια εκστρατεία μίσους ενάντια στη λατρεία του Άμων. Άρχισε να καταστρέφει ναούς και αγάλματα του Άμων, συμπεριλαμβανομένου του ονόματος. Όπου εμφανιζόταν το όνομα του Άμων, το έσβησαν.

Η βασιλική πρωτεύουσα κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αμένωφι Γ΄ ήταν στη Μέμφις, στα βόρεια της Αιγύπτου, με τη θρησκευτική πρωτεύουσα να βρίσκεται στη Θήβα. Η Μέμφις συσχετίστηκε με τον δημιουργό θεό Πτα και η Θήβα ήταν η έδρα του βασιλιά των θεών Άμων. Ο Ακενατόν πρέπει να είχε μεγαλώσει σε μία από τις δύο αυτές πόλεις.

Ο Ακενατόν αποφάσισε στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του να δημιουργήσει μία νέα πρωτεύουσα αφιερωμένη στην αγαπημένη του θεότητα σε ένα μέρος που δεν είχε αγγίξει καμία προηγούμενη θρησκευτική πρακτική. Επέλεξε την άγονη τοποθεσία στην Τελ ελ-Αμάρνα της Μέσης Αιγύπτου λόγω ενός βυθίσματος στα βράχια, μεταξύ του οποίου ανατέλλει ο ήλιος, που έμοιαζε με το ιερογλυφικό σύμβολο για το «Ορίζοντας». Ονόμασε την πόλη, Ακενατέν -  ο Ορίζοντας του Ατέν. Το σύγχρονο όνομα για την πόλη είναι Τελ ελ-Αμάρνα και δίνει το όνομά της σε αυτήν την περίοδο της ιστορίας.

Οι εργασίες ξεκίνησαν το τέταρτο έτος της βασιλείας του, όπου τα όρια επισημάνθηκαν από μια σειρά από στήλες σκαλισμένες στα  βράχια που περιέβαλλαν το περίγραμμα της πόλης. Μέχρο το έκτο έτος της βασιλείας του, υπήρχαν 14 στήλες, οι οποίες έδειχναν τους Ακενατόν, Νεφερτίτη και δύο από τις κόρες τους να λατρεύουν τον Άτον. Αυτές οι επιγραφές καταστούν σαφές ότι ο Ακενατόν δεν σκόπευε να επεκταθεί και να αναπτυχθεί η πόλη πέρα από αυτές τις στήλες.

Το έννατο έτος η βασιλική αυλή μετακόμισε στη νέα πόλη. Ολόκληρη η πόλη σχεδιάστηκε ως κέντρο λατρείας αφιερωμένο στον Άτον, τον Ακενατόν και την οικογένειά του. Όσοι ζούσαν εκεί εξυπηρετούσαν μια λειτουργία στο ευρύτερο σχέδιο του Ακενατόν.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι άνθρωποι είχαν προσκληθεί να ζήσουν στην Αμάρνα, αλλά μόνο αν είχαν κάποια δεξιότητα που απαιτούνταν για τη λατρεία του Άτον. Υπήρχαν πολλοί αξιωματούχοι ναών, καλλιτέχνες, γραφείς και φρουροί και ένας Βεζίρης.

Από 50.000 έως 100.000 άνθρωποι ζούσαν στην Τελ ελ-Αμάρνα, το 10% ήταν η ελίτ και οι υπόλοιποι άνηκαν στην μεσαία τάξη. Φαίνεται απίθανο να υπήρχαν φτωχοί άνθρωποι. Επισήμως η πόλη δεν οχυρώθηκε, αλλά ήταν καλά προστατευμένη από τους βράχους γύρω της και μια ισχυρή στρατιωτική παρουσία. Η νέα πόλη σχεδιάστηκε γύρω από ένα επίσημο κέντρο που κυριαρχούνταν από παλάτια, ναούς και στρατιωτικούς στρατώνες. Δεν υπάρχουν αρχαιολογικά στοιχεία για καταστήματα, ταβέρνες ή σχολεία, αν και μπορεί να υπήρχαν προσωρινές κατασκευές οι οποίες δεν αφήνουν πολλά στοιχεία. Η Τελ ελ-Αμάρνα ήταν μια λειτουργική πόλη, χωρίς χώρο για φυσική ανάπτυξη ή επέκταση.

Μία από τις επικρατούσες θεωρίες για τον Ακενατόν ήταν ότι ήταν ειρηνιστής που ενδιαφερόταν περισσότερο για τη θρησκεία του παρά για τον πόλεμο. Αυτή η υπόθεση βασίζεται στο μεταβαλλόμενο καλλιτεχνικό στιλ επειδή απεικονίζει τον εαυτό του να λατρεύει τον Άτον παρά να επιτίθεται στη μάχη όπως ήταν παραδοσιακό πριν και μετά τη βασιλεία του.

Ωστόσο, πρέπει να σκεφτούμε προσεκτικά το τι πέτυχε ο Ακενατόν. Άλλαξε τη θρησκεία ολόκληρης της χώρας αντικαθιστώντας εκατοντάδες θεούς που είχαν λατρευτεί σε σπίτια και ναούς για χιλιάδες χρόνια με τον Άτεν και τον εαυτό του. Για να το καταλάβετε καλύτερα, φανταστείτε έναν σύγχρονο πρωθυπουργό να ανακοινώνει πως από τον επόμενο μήνα όλοι πρέπει να τον λατρεύουμε και να μην έχουμε θρησκευτικές πεποιθήσεις πέρα από αυτές που επιτρέπει ο ίδιος. Θα υπήρχαν ταραχές. Οι Αιγύπτιοι δεν ήταν διαφορετικοί από αυτή την άποψη.

Το μόνο πρόβλημα είναι ότι δεν έχουμε αποδείξεις για διαμαρτυρίες, αλλά υπάρχουν αρκετά στοιχεία που δείχνουν ότι η θρησκευτική αναταραχή δεν ήταν ειρηνική. Οι ανασκαφές στην Τελ ελ-Αμάρνα, αποκάλυψαν ότι μεγάλο μέρος της πόλης ήταν γεμάτο με στρατιωτικούς στρατώνες και κεντρικά γραφεία με φρουρούς. Υπήρχε σαφώς μια μεγάλη στρατιωτική παρουσία εδώ, και η βασιλική οικογένεια απεικονίζεται συχνά με φρουρά γύρω της. Αυτά ήταν συχνά ασιατικής ή νουβικής καταγωγής - καθώς δεν είχαν επηρεαστεί από τις θρησκευτικές του αλλαγές.

Αυτή η μεγάλη στρατιωτική παρουσία ήταν σαφώς απαραίτητη. Έχει υποστηριχθεί ότι η μετάβαση από τη Θήβα στην Αμάρνα υποκινήθηκε από μια εξέγερση εναντίον του Ακενατόν, και πως οι φρουροί ήταν εκεί για να προστατεύσουν τον αιρετικό βασιλιά από μία επίθεση.

Γύρω από την πόλη υπήρχε επίσης ένα περίπλοκο δίκτυο δρόμων, που πιθανότατα ήταν μια στρατιωτική περιπολική διαδρομή επειδή δεν υπήρχε τοίχος. Αυτές οι περιπολίες σταματούσαν όποιον δεν έπρεπε να είναι εκεί και παρακολουθούσαν εκείνους που έφευγαν.

Είναι σαφές ότι το κίνητρο για τη μετακίνηση της πρωτεύουσας από τη Θήβα στην Τελ ελ-Αμάρνα ήταν κάτι περισσότερο από θρησκευτική έμπνευση. Φαινόταν ότι υπήρχε κάποια αντίδραση - την οποία δεν είχε αντιμετωπίσει κανένας άλλος βασιλιάς. Ποιά ήταν αυτή η αντίδραση, ωστόσο, θα παραμείνει μυστήριο. Είναι πιθανό να ήταν μια πιθανή απόπειρα να του πάρουν τον θρόνο ή να υπήρχε έντονη κριτική για τις θρησκευτικές του αλλαγές. Ό,τι κι αν ήταν, ήταν αρκετά ενοχλητικό για τον Ακενατόν για να αλλάξει πρωτεύουσα, να γεμίσει με στρατό τη νέα του πόλη καθώς και με προσεκτικά επιλεγμένους κατοίκους.

Άλλαξε ο αιγυπτιακός πληθυσμός τις θρησκευτικές πεπιθήσεις του με εντολή του βασιλιά; Η σύντομη απάντηση είναι «όχι».

Οι άνθρωποι, σίγουρα φαινομενικά ασπάστηκαν τη νέα θρησκεία, πιθανώς από ένστικτο αυτοσυντήρησης, αλλά στα σπίτια τους, διατήρησαν τις παραδοσιακές θρησκευτικές τους πρακτικές.

Στοιχεία από όλη την Αίγυπτο, ακόμη και στην Τελ ελ-Αμάρνα, δείχνουν ότι ο γενικός πληθυσμός λάτρευε ακόμα τους οικιακούς θεούς όπως ο Βησά, ο Ταουρέτ και η θεά του κράτους Άθωρ. Αυτές οι θεότητες λατρεύονταν αρκετά ανοιχτά, και σε μερικά από τα σπίτια της Τελ ελ-Αμάρνα, εικόνες του θεού Βησά ήταν ζωγραφισμένες στους τοίχους.

Περαιτέρω ενδείξεις ότι η θρησκεία του Ακενατόν έχασε έδαφος, ακόμη και στη θρησκευτική του πρωτεύουσα φαίνεται από την ονομασία των δύο νεότερων κοριτσιών του. Παρά το γεγονός ότι αυτά τα κορίτσια γεννήθηκαν όταν ο Άτον ήταν η κύρια θεότητα και ο πατέρας τους ήταν ίσος με τον θεό είχαν ονόματα αφιερωμένα στον Ρα και όχι στον Άτον.

Ο Ακενατόν πέθανε το 1334 π.χ. και τα στοιχεία δείχνουν ότι θάφτηκε στον βασιλικό τάφο στην Τελ ελ-Αμάρνα. Ωστόσο, φαίνεται απίθανο ότι αυτός ήταν ο τελευταίος χώρος ανάπαυσής του, καθώς ο Φλάιντερς Πίτρι ανακάλυψε σπασμένα θραύσματα της σαρκοφάγου του και των σκευών για την ταρίχευση και την αποθήκευση και συντήρηση των εσωτερικών οργάνων γύρω από την πόλη. Θεωρήθηκε σαφώς δημόσιος εχθρός μετά το θάνατο του και ο τάφος του εκεί κινδύνευε να βεβηλωθεί από τους εχθρούς του.

Πιστεύεται ότι ο Τουταγχαμών μπορεί έφερε το σώμα του πατέρα του στην Κοιλάδα των Βασιλέων στη Θήβα για να αποτρέψει το σώμα να βεβηλωθεί από τους εχθρούς του. Για πολλά χρόνια το σώμα στο KV55 (ένας τάφος στην Κοιλάδα των Βασιλέων στην Αίγυπτο) θεωρούνταν ότι ήταν το σώμα του Ακενατόν, και αυτό αποδείχθηκε μέσω δοκιμών DNA.

Ο Ακενατόν, ο ειρηνικός μονοθεϊστής είχε σαφώς κάνει εχθρούς κατά τη διάρκεια της σύντομης βασιλείας του και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να χαθεί στα βάθη της ιστορίας μέχρι την ανακάλυψη της πρωτεύουσας του.

COMMENTS

Όνομα

Αγγλία,12,Αίγυπτος,2,Αρχαίες Θρησκείες,2,Αυτοκράτειρα,1,Αυτοκράτορες,2,Αψβούργοι,1,Βασιλιάδες και Βασίλισσες,15,Βασιλιάς της Αγγλίας,3,Βασιλιάς της Γαλλίας,1,Βασίλισσα της Αγγλίας,5,Βυζάντιο,3,Γαλλία,1,Γερμανία,2,Διάφορα,6,Δικτάτορες,2,Εκκλησία,2,Ελλάδα,1,Ερωτήσεις,2,Θρησκεία,5,θρησκεία και ιστορία,6,Ιερουσαλήμ,2,Ιουδαία,2,Ιουδαϊσμός,2,Ισπανία,1,Καθολική Εκκλησία,1,Ναζί,2,Οίκος του Αννόβερου,1,Οίκος των Βουρβόνων,1,Οίκος των Στιούαρτ,1,Πράγματα που δεν ξέρατε,3,Πρόσωπα που άλλαξαν την Ιστορία,8,Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία,4,Ρώμη,2,Σκωτία,1,Τυδώρ,8,Φαραώ,2,χριστιανισμός,4,
ltr
item
Ιστορικά Χρονικά: Ακενατόν: ο αιρετικός Φαραώ
Ακενατόν: ο αιρετικός Φαραώ
Αντικαθιστώντας ένα τεράστιο πάνθεον θεών με τον «Ατόν (ή Ατέν)», ο Αιγύπτιος βασιλιάς προκάλεσε αναταραχή σε όλη την Αίγυπτο
https://1.bp.blogspot.com/-BCirw9ZxBNg/X8bF9rJRsLI/AAAAAAAAdDA/glnJMmIh_a0TsCoMpw1tTDrwHsUrK19rwCLcBGAsYHQ/w319-h400/%25CE%259F%2B%25CE%2591%25CE%25BA%25CE%25B5%25CE%25BD%25CE%25B1%25CF%2584%25CF%258C%25CE%25BD%2B%25CE%25BA%25CE%25B1%25CE%25B9%2B%25CE%25B7%2B%25CE%25BF%25CE%25B9%25CE%25BA%25CE%25BF%25CE%25B3%25CE%25AD%25CE%25BD%25CE%25B5%25CE%25B9%25CE%25AC%2B%25CF%2584%25CE%25BF%25CF%2585%2B%25CE%25BB%25CE%25B1%25CF%2584%25CF%2581%25CE%25B5%25CF%258D%25CE%25BF%25CF%2585%25CE%25BD%2B%25CF%2584%25CE%25BF%25CE%25BD%2B%25CE%25B7%25CE%25BB%25CE%25B9%25CE%25B1%25CE%25BA%25CF%258C%2B%25CE%25B4%25CE%25AF%25CF%2583%25CE%25BA%25CE%25BF.jpg
https://1.bp.blogspot.com/-BCirw9ZxBNg/X8bF9rJRsLI/AAAAAAAAdDA/glnJMmIh_a0TsCoMpw1tTDrwHsUrK19rwCLcBGAsYHQ/s72-w319-c-h400/%25CE%259F%2B%25CE%2591%25CE%25BA%25CE%25B5%25CE%25BD%25CE%25B1%25CF%2584%25CF%258C%25CE%25BD%2B%25CE%25BA%25CE%25B1%25CE%25B9%2B%25CE%25B7%2B%25CE%25BF%25CE%25B9%25CE%25BA%25CE%25BF%25CE%25B3%25CE%25AD%25CE%25BD%25CE%25B5%25CE%25B9%25CE%25AC%2B%25CF%2584%25CE%25BF%25CF%2585%2B%25CE%25BB%25CE%25B1%25CF%2584%25CF%2581%25CE%25B5%25CF%258D%25CE%25BF%25CF%2585%25CE%25BD%2B%25CF%2584%25CE%25BF%25CE%25BD%2B%25CE%25B7%25CE%25BB%25CE%25B9%25CE%25B1%25CE%25BA%25CF%258C%2B%25CE%25B4%25CE%25AF%25CF%2583%25CE%25BA%25CE%25BF.jpg
Ιστορικά Χρονικά
https://www.historicchronicles.com/2020/12/Akhenaten.html
https://www.historicchronicles.com/
https://www.historicchronicles.com/
https://www.historicchronicles.com/2020/12/Akhenaten.html
true
822813451161017456
UTF-8
Loaded All Posts Not found any posts VIEW ALL Readmore Reply Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS View All RECOMMENDED FOR YOU LABEL ARCHIVE SEARCH ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS PREMIUM CONTENT IS LOCKED STEP 1: Share to a social network STEP 2: Click the link on your social network Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy Table of Content