Γιατί οι Ναζί πολέμησαν μέχρι θανάτου;


Στις 18 Απριλίου 1945, ένας 19χρονος μαθητής θεολογίας, ο Ρόμπερτ Λίμπερτ, αποφάσισε να δράσει για να αποτρέψει την παράλογη καταστροφή της γραφικής πόλης Άνσμπαχ, στη νότια Γερμανία. Είχε ήδη διατρέξει μεγάλο κίνδυνο κυκλοφορώντας φυλλάδια που παρακαλούσαν για την άνευ όρων παράδοση της πόλης. Την εν λόγω μέρα προχώρησε ακόμα παραπέρα, κόβοντας τα καλώδια επικοινωνίας σε μια μονάδα της Βέρμαχτ έξω από την πόλη, αλλά εντοπίστηκε να το κάνει από δύο αγόρια, μέλη της Χιτλερικής Νεολαίας. Μετά τη σύλληψη από την τοπική αστυνομία, μεταφέρθηκε στον τοπικό στρατιωτικό διοικητή, έναν συνταγματάρχη της Luftwaffe (προφέρεται Λούφτβαφφε) - και φανατικό Ναζί. Ο διοικητής δημιούργησε αμέσως ένα τριμελές δικαστήριο που δεν έχασε χρόνο και καταδίκασε τον Λίμπερτ σε θάνατο.

Καθώς τοποθετούσαν μια θηλιά γύρω από το λαιμό του έξω από το δημαρχείο, ο νεαρός κατάφερε να ελευθερωθεί, αλλά τον έπιασαν εκατό μέτρα πιο κάτω και αφού τον ξυλοκόπησαν τον έσυραν από τα μαλλιά πίσω στον τόπο της εκτέλεσης. Κανένας από όσους είχαν συγκεντρωθεί και είδαν τη σκηνή δεν έσπευσαν να τον βοηθήσουν. Μετά από μερικές ακόμα στιγμές κατά τις οποίες υπέφερε ο Λίμπερτ πέθανε. Ο διοικητής διέταξε να παραμείνει το σώμα κρεμασμένο «μέχρι να βρωμίσει». Στη συνέχεια, έφυγε από την πόλη με ένα ποδήλατο. Τέσσερις ώρες αργότερα, οι Αμερικανοί μπήκαν στο Άνσμπαχ και ξεκρέμασαν το σώμα του Ρόμπερτ Λίμπερτ.

Το τραγικό περιστατικό με τον Λίμπερτ δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός εξαιτίας ενός ακραίου ναζιστή διοικητή. Η τοπική αστυνομία και η πολιτική διοίκηση έπαιξαν το ρόλο τους, επιλέγοντας να κάνουν αυτό που θεωρούσαν καθήκον τους, παρόλο που ήξεραν ότι ο αμερικανικός στρατός ήταν λίγες ώρες μακριά. Οι πολίτες δεν έδειξαν καμία συμπάθεια στον Λίμπερτ. Και σε πολλά άλλα μέρη, ενώ οι περισσότεροι άνθρωποι ήταν απελπισμένοι και ήθελαν να αποφύγουν τη μάταιη καταστροφή καθώς ήξεραν πως ζούσαν τις τελευταίες μέρες του ναζιστικού καθεστώτος, υπήρχαν μερικοί που ακόμη και τώρα στήριζαν την άγρια καταστολή των πραγματικών ή  των υποτιθέμενων αντιπάλων του ναζισμού. Παρόμοιες ιστορίες τρόμου καταγράφηκαν σε πολλές γερμανικές κωμοπόλεις και πόλεις τις τελευταίες εβδομάδες πριν την κατάρρευση του ναζισμού.

Εν μέσω αυξανόμενης στρατιωτικής κατάρρευσης, σε περιοχές που δεν έχουν ακόμη καταληφθεί από εχθρικές δυνάμεις, το καθεστώς συνέχισε να λειτουργεί αν και με κατά κάποιο τρόπο περιορισμένο τρόπο, ακόμη και τον Απρίλιο του 1945. Το Ράιχ είχε πλέον συρρικνωθεί σε ένα μικρό κομμάτι εδάφους. Οι επικοινωνίες και οι μεταφορές ήταν σχεδόν συνολικά κατεστραμμένες, εκατομμύρια κάτοικοι ήταν χωρίς αέριο, ηλεκτρικό ρεύμα και νερό. Αλλά δεν υπήρχε αναρχία.


Σημάδια αποσύνθεσης

By Bundesarchiv, Bild 183-S33882 /
CC BY-SA 3.0 DE, CC BY-SA 3.0 de,
https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=23637416

Η Βέρμαχτ συνέχιζε να πολεμά. Οι απώλειες ήταν συγκλονιστικές. Μεταξύ 300.000 και 400.000 Γερμανών στρατιωτών πέθαιναν κάθε μήνα καθώς πλησίαζε το τέλος του πολέμου. Αλλά δεν υπήρξε εκτεταμένη ανταρσία, όπως το 1918. Οι περισσότεροι στρατιώτες μέχρι τώρα, όπως και ο άμαχος πληθυσμός, λαχταρούσαν να δουν το τέλος του πολέμου. Τα σημάδια της διάλυσης ήταν ξεκάθαρα. Χιλιάδες στρατιώτες λιποτάκτησαν, παρά τη δρακόντεια τιμωρία, εάν τους έπιαναν. Ωστόσο, αυτοί ήταν μια μικρή μειονότητα. Η Βέρμαχτ συνέχισε να λειτουργεί. Εάν δεν το έκανε, το καθεστώς θα είχε καταρρεύσει. Όμως οι στρατηγοί συνέχιζαν να εκδίδουν τις εντολές τους, έστω και υπό απελπιστικές συνθήκες. Και οι εντολές τηρούνταν.

Το μέλλον ήταν προδιαγεγραμμένο από το καλοκαίρι του 1944 όταν οι Δυτικοί Σύμμαχοι ένωσαν τις δυνάμεις τους στη Νορμανδία και ο Κόκκινος Στρατός προχώρησε στην Πολωνία. Όμως, η γερμανική ηγεσία, και όχι μόνο ο Χίτλερ, διατήρησε την πεποίθηση ότι, αν δεν νικούσαν, κάτι τουλάχιστον θα μπορούσε ακόμη να κερδιθεί από τον πόλεμο. Νέα, καταστροφικά όπλα, πίστευαν, μπορούσαν να ανακαλυφθούν. Εάν μπορούσε να προκληθεί κάποια τρομερή ζημιά στους εχθρούς τους, έλεγε το σκεπτικό τους, ο ανίερος συνασπισμός των δυτικών δυνάμεων κατά τη διάρκεια του πολέμου και η Σοβιετική Ένωση θα σταματούσαν τη συμμαχία τους. Οι Σύμμαχοι θα οδηγούνταν στη συνέχεια σε διαπραγματεύσεις, αφήνοντας τη Γερμανία και μερικές από τις κατακτήσεις τις άθικτες.

Πολλοί Γερμανοί ηγέτες εγκατέλειψαν αργά και απρόθυμα αυτές τις ψευδαισθήσεις. Μόνο μετά την ταχεία κατάρρευση του τελευταίου μεγάλου γερμανικού μετώπου στις Αρδέννες και μετά την καταστροφική επίθεση του κόκκινου στρατού τον Ιανουάριο του 1945, ήταν προφανές ότι ο πόλεμος είχε χαθεί. Όταν οι Δυτικοί Σύμμαχοι διέσχισαν τον Ρήνο τον Μάρτιο, η πρόοδος προς την καρδιά του Ράιχ ήταν γρήγορη. Στα ανατολικά, ο Κόκκινος Στρατός ήταν έτοιμος για την τελική επίθεση στο Βερολίνο. Δεν υπήρχε λόγος συνέχισης του πολέμου. Αλλά η Βέρμαχτ ακόμα πολεμούσε.

Ο αγώνας μέχρι τελικής πτώσης για μια προφανώς χαμένη αιτία είναι σπάνιος. Σχεδόν όλοι οι πόλεμοι στη σύγχρονη ιστορία, όπως ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, τελειώνουν με κάποια μορφή διαπραγμάτευσης. Ακόμα και τα αυταρχικά καθεστώτα συνήθως δεν μπορούν να αντέξουν μέχρι το σημείο της πλήρους καταστροφής. Συνήθως, ανατρέπονται εκ των προτέρων, είτε από κάποια επανάσταση είτε, πιο συχνά, από εσωτερικό πραξικόπημα τις κυβερνητικής ελίτ. Αλλά η ναζιστική Γερμανία αρνήθηκε να παραδοθεί. Γιατί;

Συχνά υποστηρίζεται ότι η συμμαχική απαίτηση για «άνευ όρων παράδοση» απέκλεισε όλες τις προοπτικές για μία γερμανική συνθηκολόγηση. Σίγουρα έπαιξε ρόλο καθώς το καθεστώς εκμεταλλεύτηκε αυτό το γεγονός για να δικαιολογήσει τον αγώνα μέχρι τέλους. Αλλά δεν εξάλειψε τις προσδοκίες για ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Οι περισσότεροι ηγέτες των Ναζί πρότειναν διαπραγματεύσεις με τους δυτικούς Συμμάχους, ή ακόμα και με τους Ρώσους, ως μία διέξοδο από την επικείμενη καταστροφή. Αλλά ο Χίτλερ αρνήθηκε κατηγορηματικά τις διαπραγματεύσεις εκτός αν βρισκόταν σε θέση ισχύος - μια προοπτική που απομακρυνόταν ημέρα με την ημέρα. Επομένως, μήπως δεν πρέπει να κοιτάξουμε άλλον εκτός από τον ίδιο τον Χίτλερ, τον ανώτατο ηγέτη που ήταν διατεθειμένος να παρασύρει τη χώρα του στην άβυσσο αντί να υποστεί άλλη μία «άνανδρη» παράδοση όπως αυτή του Νοεμβρίου του 1918;

Η αδιαλλαξία του Χίτλερ ήταν προφανώς ζωτικής σημασίας και επειδή ο ίδιος προφανώς δεν θα είχε μέλλον μετά από την παράδοση της χώρας ήταν εύκολο για αυτόν να είναι αδιάλλακτος. Ήξερε ότι θα έπρεπε όλο αυτό να τελειώσει με την αυτοκτονία του. Αλλά πώς θα μπορούσε να συνεχίσει να ασκεί τόσο βλαβερή επιρροή όταν όλοι ήξεραν ότι οι μέρες του ήταν μετρημένες; Γιατί δεν έγινε καμία άλλη προσπάθεια να τον σκοτώσουν, να του αφαιρέσουν την εξουσία ή τουλάχιστον να του παρουσιάσουν μια εναλλακτική λύση προκειμένου να αποφύγουν την πλήρη καταστροφή; Η απάντηση μας οδηγεί μακριά από τον ίδιο τον δικτάτορα, στις δομές της ναζιστικής κυριαρχίας και στις νοοτροπίες που τις στήριξαν.

Ένα μεγάλο μέρος της απάντησης είναι αναμφίβολα ο τρόμος. Ο φόβος ήταν μια λογική απάντηση σε ένα τρομοκρατικό και τρομακτικό καθεστώς. Από τον Φεβρουάριο του 1945 και μετά, ο ενσωματωμένος τρόμος του καθεστώτος εξερράγη σε έναν τελικό παροξυσμό αδέσμευτης οργής με στόχο όλους όσους βρισκόντουσαν απέναντι στο καθεστώς. Η ανεξέλεγκτη ετοιμότητα για ακραία βία ακόμη και εναντίον των ίδιων των πολιτών του καθεστώτος απέκλεισε την πιθανότητα επανάστασης από μέρος των πολιτών, όπως συνέβη το 1918.

Εκατοντάδες Γερμανοί πολίτες έπεσαν θύματα βίας τις τελευταίες εβδομάδες του ναζιστικού καθεστώτος, καθώς τοπικοί εκπρόσωποι του ναζιστικού κόμματος εξασφάλισαν ότι οι αντίπαλοι τους δεν θα ζούσαν για να απολαύσουν την πτώση τους. Ωστόσο, όπως και πριν, οι κυρίως στόχοι της δολοφονικής βίας ήταν αυτοί που ονομάστηκαν φυλετικοί και πολιτικοί εχθροί. Ξένοι εργαζόμενοι και κρατούμενοι, που θεωρούνταν απειλή για την ασφάλεια, σκοτώθηκαν ανελέητα. Η χωρίς σκοπό «πορεία θανάτου» εν μέσω γερμανικών δήμων, υπό το βλέμμα των κατοίκων, άφησε τους φυλακισμένους στο έλεος των φρουρών τους, που τους σκότωναν χωρίς σκέψη. Υπολογίζεται ότι ένα τέταρτο του εκατομμυρίου πέθανε σε αυτες τις πορείες. Οι περισσότεροι Γερμανοί παρακολουθούσαν παθητικά, είτε από έλλειψη συμπάθειας είτε από φόβο επιπτώσεων σε περίπτωση που προσπαθούσαν να προσφέρουν οποιαδήποτε βοήθεια.


Διαδεδομένη απέχθεια

By Bundesarchiv, Bild 146-1990-048-29A /
CC-BY-SA, CC BY-SA 3.0 de,
https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=15519655

Ωστόσο, ο τρόμος δεν αποτελεί πλήρη εξήγηση για τη συνέχιση του πολέμου. Οι λειτουργοί και οι αξιωματούχοι του καθεστώτος, που συνέχισαν να το υπηρετούν και να το κάνουν να λειτουργεί, δεν τρομοκρατούνταν. Ούτε οι στρατιωτικοί ηγέτες. Οι στρατηγοί, αν και συχνά απολύθηκαν, δεν εκτελέστηκαν (εκτός από εκείνους που εμπλέκονταν στο επιχειρηθέν πραξικόπημα του Στάουφενμπεργκ το 1944).

Ωστόσο δεν υπήρχε συναίνεση, όπως λέγεται συχνά, για το καθεστώς μέχρι το τέλος. Αμέτρητες αναφορές παρέχουν μαρτυρία για την εκτεταμένη αποστροφή για το κόμμα, και για την κατάρρευση της πίστης στον Χίτλερ, πολύ πριν από το τέλος του πολέμου. Ωστόσο, υπήρχε μια προφανής αμφισημία. Αν και οι Γερμανοί λαχταρούσαν πάρα πολύ τον τερματισμό του πολέμου, λίγοι ήθελαν την ξένη κατοχή, ειδικά από τους Ρώσους. Στην προσπάθειά τους να καταπολεμήσουν  λοιπόν τον εχθρό, όσο κι αν αντιπαθούσαν το καθεστώς, το βοηθούσαν να συνεχίσει να λειτουργεί.

Ο δικαιολογημένος τρόμος μιας ενδεχόμενης σοβιετικής κατοχής έκανε τους στρατιώτες να πολεμούν σαν λυσσασμένοι, συχνά όχι λόγω ναζιστικών πεποιθήσεων, αλλά για την οικογένεια τους, τους συντρόφους του και τελικά για τη δική τους επιβίωση.

Σε κάθε περίπτωση, δεν υπήρχε εναλλακτική λύση. Ανεξάρτητα από τα ατομικά τους συναισθήματα και κίνητρα, οι απλοί στρατιώτες δεν είχαν άλλη επιλογή από το να υπακούσουν στις εντολές των αξιωματικών τους ή να εκτελεστούν ως λιποτάκτες. Οι τρομαγμένοι πολίτες έφευγαν και πήγαιναν όπου μπορούσαν, ή ετοιμαζόντουσαν για το χειρότερο. Οι αριθμοί των αυτοκτονιών εκτοξεύτηκαν, ειδικά στα ανατολικά μέρη της Γερμανίας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, περίπου το 20% των γυναικών βιάστηκαν, καθώς πολλοί στρατιώτες του Ερυθρού Στρατού έκαναν ότι μπορούσαν για να ταιριάξουν με τις καρικατούρες της ναζιστικής προπαγάνδας.

Τους τελευταίους μήνες του πολέμου, οι Γερμανοί πολίτες καταπιέζονταν όπως ποτέ άλλοτε από το κόμμα και τις μυριάδες συνεργάτες του. Δεδομένης της ευρείας εξουσίας να ενορχηστρώνουν όλα τα μέτρα πολιτικής άμυνας στις περιοχές τους, οι Γκάουλαϊτερ - οι σκληροπυρηνικοί περιφερειακοί ηγέτες των Ναζί που θα έπεφταν μαζί με το καθεστώς - και οι υφιστάμενοι τους σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, ενήργησαν βάναυσα για να διατηρήσουν τον έλεγχο.

Τοπικοί στρατιωτικοί διοικητές και αξιωματούχοι του κόμματος έπαιρναν τα πράγματα όλο και περισσότερο στα χέρια τους. Το αν μια πόλη ή ένα χωριό παραδινόταν χωρίς μάχη ή καταστρεφόταν σχεδόν ολοκληρωτικά στηριζόταν στη συμπεριφορά και τις αποφάσεις εκείνων με δύναμη και επιρροή στην περιοχή. Παρά τις τρομερές απειλές που αντιμετώπιζε οποιοσδήποτε  «ηττοπαθής», λίγοι ήθελαν να τερματίσουν τη ζωή τους σε μία επίδειξη μάταιου «ηρωισμού» και να δουν τα σπίτια τους και τους χώρους εργασίας τους να καταστρέφονται χωρίς λόγο. Πολλοί δήμαρχοι και αξιωματούχοι του κόμματος, ακολουθώντας συχνά την πρωτοβουλία ομάδων αξιοσέβαστων «αξιωματούχων» σε έναν δήμο, αψήφησαν τις εντολές να πολεμήσουν, αν και αυτό θα μπορούσε να φέρει άγρια αντίποινα αν οι τοπικοί φανατικοί του κόμματος ή μονάδες των SS αποκτούσαν το πάνω χέρι.


Πορεία προς το τέλος

Γιατί δεν υπήρχε περαιτέρω προσπάθεια αλλαγής του καθεστώτος μετά την αποτυχημένη συνωμοσία τον Ιούλιο του 1944; Σε αυτό συνέβαλε η ριζοσπαστικοποίηση των δομών της εξουσίας από τότε. Ακριβώς μετά τον Χίτλερ στην εξουσία ήταν τέσσερις ναζί, τρεις εκ των οποίων ακραία φανατικοί και ο τέταρτος οργανωτική ιδιοφυΐα, διψασμένος για δύναμη.

Ο Μάρτιν Μπόρμαν, γραμματέας του Φύρερ και επικεφαλής της διοίκησης του κόμματος, επέκτεινε τον έλεγχο του κόμματος σε όλες σχεδόν τις πτυχές της καθημερινής ζωής. Ο Γιόζεφ Γκαίμπελς συνδύασε τους βασικούς τομείς της προπαγάνδας και της κινητοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού. Χωρίς τα εκατομμύρια επιπλέον άντρες που είχε χρησιμοποιήσει μέχρι το τέλος του 1944, οι τεράστιες απώλειες που υπέστη η ψ δεν θα μπορούσαν να αντικατασταθούν. Ο Χάινριχ Χίμλερ, ο επικεφαλής των SS είχε διεισδύσει τώρα και στη Βέρμαχτ, προσθέτοντας στις τεράστιες δυνάμεις του τη διοίκηση του Στρατού Αντικατάστασης, από το αρχηγείο του οποίου είχε προγραμματιστεί η απόπειρα πραξικοπήματος του 1944.

Τελευταίος, αλλά όχι λιγότερο σημαντικός μεταξύ των τεσσάρων, ο Άλμπερτ Σπέερ, υπουργός εξοπλισμών παραγωγής πολέμου, έκανε σχεδόν θαύματα στην οργάνωση προκειμένου να διασφαλίσει ότι τα στρατεύματα είχαν ακόμα όπλα για να πολεμήσουν. Εάν ο Σπέερ δεν είχε εργαστεί τόσο σκληρά, η Γερμανία δεν θα μπορούσε να αντέξει τον πόλεμο τόσο πολύ.

Το κυριότερο όμως είναι πως το καθεστώς μπορούσε επίσης να εξαρτάται στην υποστήριξη της στρατιωτικής ηγεσίας. Ο στρατάρχης Κάιτελ και ο στρατηγός Γιοντλ, τα βασικά πρόσωπα στην διοίκηση της Βέρμαχτ, παρέμειναν εξαιρετικά πιστοί στον Χίτλερ. Μετά την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας, η ναζιστική διείσδυση στις ένοπλες δυνάμεις εντατικοποιήθηκε. Πολλοί αξιωματικοί είχαν γνωρίσει τα δόγματα του ναζιστικού δόγματος στη νεολαία του Χίτλερ και τώρα ήθελαν να δείξουν την πίστη τους. Μεταξύ των στρατηγών σε θέσεις διοίκησης η συντριπτική πλειοψηφία ήταν επίσης αφοσιωμένοι στο καθεστώς. Λίγοι ήταν πλήρως Ναζί, αλλά οι εθνικιστικές νοοτροπίες τους συνδυάζονταν εύκολα με το ναζιστικό δόγμα.

Ορισμένοι στρατηγοί είχαν σοβαρές διαφωνίες με τον Χίτλερ και απολύθηκαν. Αλλά ακόμη και όταν διαφωνούσαν ουσιαστικά με την τακτική του Χίτλερ, δεν αμφισβήτησαν το δικαίωμά του να την καθορίζει. Διχασμένοι οι διαφωνούντες μεταξύ τους, δεν ήταν ούτε ιδιοσυγκρασιακά ούτε οργανωτικά ικανοί να παραμερήσουν τον Χίτλερ. Μερικοί, κυρίως ο εξαιρετικά σκληρός Φέρντιναντ Σέρνερ, παρέμειναν φανατικοί υποστηρικτές του Χίτλερ.

Ακόμα και εκείνοι που είχαν σταματήσει να πιστεύουν ενδόμυχα στον Χίτλερ δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα άλλο από το να βάλουν τα δυνατά τους για την υπεράσπιση του Ράιχ, που θεωρούσαν το υψηλότερο καθήκον τους. Αντιμέτωπος με όλο και πιο αδύνατες στην εκτέλεση τους εντολές για την υπεράσπιση του Βερολίνου, ο στρατηγός Χάινριτσι, για παράδειγμα, θεώρησε ότι η άρνηση εκτέλεσης τους ήταν προδοσία. Ακόμα και στα τέλη του Απριλίου του 1945, ο Στρατηγός Κέσσελρινγκ απέρριψε τις κινήσεις για παράδοση όσο ο Χίτλερ ήταν ακόμα ζωντανός.

Μόλις ο Χίτλερ πέθανε, μετά την αυτοκτονία του στο καταφύγιο όπου βρισκόταν στις 30 Απριλίου 1945, ο διάδοχός του, Καρλ Ντένιτς - μέχρι τότε ένας φανατικός οπαδός της ιδέας να πολεμήσουν μέχρι τον τελευταίο στρατιώτη - αναγνώρισε την ανάγκη να υποκύψει στην πραγματικότητα και επεδίωξε ένα διαπραγματευτικό τέλος. Ακολούθησε αμέσως ολόκληρη η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία. Αυτή η ξαφνική αντιστροφή είναι η πιο ξεκάθαρη απόδειξη του πόσο η πορεία της Γερμανίας προς την πλήρη ήττα και καταστροφή οφειλόταν όχι μόνο στον Χίτλερ τον ίδιο, αλλά και στον χαρακτήρα της ηγεσίας του και στις νοοτροπίες που υποστήριζε η "χαρισματική" ηγεμονία του.

Οι κυρίαρχες ελίτ δεν είχαν ούτε τη συλλογική βούληση ούτε τους μηχανισμούς εξουσίας για να εμποδίσουν τον Χίτλερ να οδηγήσει τη Γερμανία στη πλήρη καταστροφή. Αυτό ήταν που έπαιξε αποφασιστικό ρόλο και απαντάει στο ερώτημα του άρθρου.

COMMENTS

Όνομα

Αγγλία,12,Αίγυπτος,2,Αρχαίες Θρησκείες,2,Αυτοκράτειρα,1,Αυτοκράτορες,2,Αψβούργοι,1,Βασιλιάδες και Βασίλισσες,15,Βασιλιάς της Αγγλίας,3,Βασιλιάς της Γαλλίας,1,Βασίλισσα της Αγγλίας,5,Βυζάντιο,3,Γαλλία,1,Γερμανία,2,Διάφορα,6,Δικτάτορες,2,Εκκλησία,2,Ελλάδα,1,Ερωτήσεις,2,Θρησκεία,5,θρησκεία και ιστορία,6,Ιερουσαλήμ,2,Ιουδαία,2,Ιουδαϊσμός,2,Ισπανία,1,Καθολική Εκκλησία,1,Ναζί,2,Οίκος του Αννόβερου,1,Οίκος των Βουρβόνων,1,Οίκος των Στιούαρτ,1,Πράγματα που δεν ξέρατε,3,Πρόσωπα που άλλαξαν την Ιστορία,8,Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία,4,Ρώμη,2,Σκωτία,1,Τυδώρ,8,Φαραώ,2,χριστιανισμός,4,
ltr
item
Ιστορικά Χρονικά: Γιατί οι Ναζί πολέμησαν μέχρι θανάτου;
Γιατί οι Ναζί πολέμησαν μέχρι θανάτου;
Εκατοντάδες χιλιάδες Γερμανοί σκοτώθηκαν αγωνιζόμενοι για το ναζιστικό καθεστώς πολύ μετά την αναπόφευκτη ήττα, γιατί όμως;
https://1.bp.blogspot.com/-MHmqoTioLfA/X9JOkzFB4TI/AAAAAAAAdS4/ansZWLbdv_s1R45znMxdcqKD1G8WnEWxACLcBGAsYHQ/w305-h400/%25CE%25B1%25CE%25B4%25CF%258C%25CE%25BB%25CF%2586%25CE%25BF%25CF%2582%2B%25CF%2587%25CE%25AF%25CF%2584%25CE%25BB%25CE%25B5%25CF%2581.jpg
https://1.bp.blogspot.com/-MHmqoTioLfA/X9JOkzFB4TI/AAAAAAAAdS4/ansZWLbdv_s1R45znMxdcqKD1G8WnEWxACLcBGAsYHQ/s72-w305-c-h400/%25CE%25B1%25CE%25B4%25CF%258C%25CE%25BB%25CF%2586%25CE%25BF%25CF%2582%2B%25CF%2587%25CE%25AF%25CF%2584%25CE%25BB%25CE%25B5%25CF%2581.jpg
Ιστορικά Χρονικά
https://www.historicchronicles.com/2020/12/nazi.kai.hitler.html
https://www.historicchronicles.com/
https://www.historicchronicles.com/
https://www.historicchronicles.com/2020/12/nazi.kai.hitler.html
true
822813451161017456
UTF-8
Loaded All Posts Not found any posts VIEW ALL Readmore Reply Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS View All RECOMMENDED FOR YOU LABEL ARCHIVE SEARCH ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS PREMIUM CONTENT IS LOCKED STEP 1: Share to a social network STEP 2: Click the link on your social network Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy Table of Content